به گزارش وارش نیوز و به نقل از «بلاغ» قاچاق چوب و قطع غیرمجاز درختان از جمله تهدیدهای جدی علیه جنگل‌های هیرکانی مازندران است؛ پدیده‌ای که در سال‌های اخیر از فعالیت‌های فردی و موردی فراتر رفته و در برخی مناطق با فعالیت گروه‌های سازمان‌یافته همراه بوده است.

در مقابل، منابع طبیعی مازندران با همکاری دستگاه قضایی، نیروی انتظامی و پلیس امنیت اقتصادی، مجموعه‌ای از اقدامات حفاظتی، انتظامی و قضایی را برای مقابله با این پدیده در دستور کار قرار داده است.

علی باقری‌جامخانه، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران ـ ساری در گفتگو با خبرنگار بلاغ به تشریح آخرین اقدامات انجام‌شده برای مقابله با قاچاق چوب، شناسایی و برخورد با باندهای سازمان‌یافته، توقیف خودروها و چارپایان مورد استفاده در حمل چوب، پیگیری قضایی خریداران چوب قاچاق و برنامه‌های این اداره‌کل برای توسعه پایش هوایی جنگل‌ها پرداخت.

بلاغ: مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده برای مقابله با گروه‌های سازمان‌یافته قاچاق چوب چیست؟

باقری‌جامخانه: جنگل‌ها و مراتع جزو انفال و سرمایه‌های ملی کشور هستند و حفاظت از آنها تنها وظیفه یک دستگاه نیست، بلکه یک مسئولیت ملی و عمومی است و در منابع طبیعی خودمان را امانتدار این سرمایه عظیم می‌دانیم و معتقدیم باید با تمام توان از آن حفاظت کنیم.

جنگل‌های هیرکانی مازندران از ارزش بسیار بالایی برخوردارند و آنچه امروز در اختیار ما قرار دارد، حاصل یک میراث طبیعی چند هزارساله است و بنابراین نمی‌توان برای این منابع صرفاً یک ارزش ریالی در نظر گرفت؛ چراکه نقش جنگل در حفظ آب، خاک، تنوع زیستی، تعدیل اقلیم و پایداری زیست‌محیطی قابل محاسبه با اعداد و ارقام نیست.

در کنار این ارزش‌های بی‌بدیل، افرادی فرصت‌طلب و سودجو نیز به دنبال کسب منفعت از منابع طبیعی هستند و در همین راستا، یکی از اولویت‌های اصلی اداره‌کل منابع طبیعی مازندران، مقابله جدی با قطع غیرمجاز درختان، حمل و خرید و فروش چوب‌آلات قاچاق است.

در این زمینه اقدامات حفاظتی به‌صورت مستمر انجام می‌شود و با همکاری دستگاه قضایی و انتظامی، بخش قابل توجهی از باندهای فعال شناسایی و منهدم شده‌اند و در ماه‌های اخیر نیز چندین عملیات علیه باندهای سازمان‌یافته قاچاق چوب در استان انجام شده است.

بلاغ: یکی از مطالبات جدی مردم، برخورد بازدارنده با قاچاقچیان است. آیا قوانین فعلی در این زمینه بازدارندگی لازم را دارند؟

باقری‌جامخانه: معتقدم در حوزه منابع طبیعی باید قوانین به‌گونه‌ای باشد که برای متخلف هزینه واقعی ایجاد کند و وقتی فردی می‌داند قطع یک درخت، حمل چوب قاچاق یا خرید و فروش آن ممکن است تنها با یک جریمه ساده پایان پیدا کند، طبیعتاً بازدارندگی لازم ایجاد نمی‌شود.

به همین دلیل از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، به‌ویژه نمایندگان شمال کشور و اعضای کمیسیون کشاورزی، انتظار داریم در حوزه منابع طبیعی به سمت اصلاح و تقویت قوانین بازدارنده حرکت کنند.

ما باید برای کسانی که به انفال تعرض می‌کنند، برخورد قانونی جدی و قاطع داشته باشیم و جنگل سرمایه امروز و فردای کشور است و نباید اجازه داد سودجویی عده‌ای محدود، آینده این سرمایه ملی را تهدید کند.

بلاغ: همکاری دستگاه قضایی استان را در برخورد با قاچاقچیان چوب چگونه ارزیابی می‌کنید؟

باقری‌جامخانه: پرونده‌هایی که از سوی منابع طبیعی به دستگاه قضایی ارجاع می‌شود، با جدیت مورد رسیدگی قرار می‌گیرد و این همراهی باعث شده برخورد با متخلفان از مرحله شناسایی و توقیف فراتر برود و فرآیند قضایی نیز با جدیت دنبال شود.

یکی از نقاط قوت ما در مبارزه با قاچاق چوب، همین همکاری میان منابع طبیعی، دستگاه قضایی و نیروی انتظامی است. بدون این هماهنگی، حفاظت از عرصه‌های وسیع جنگلی امکان‌پذیر نیست.
 

بلاغ: یکی از اقدامات مهمی که درباره آن صحبت شده، امکان توقیف چارپایانی است که برای حمل چوب قاچاق استفاده می‌شوند. این موضوع چگونه اجرایی شد؟

باقری‌جامخانه: در گذشته یکی از خلأهای قانونی ما این بود که چارپا به‌عنوان وسیله نقلیه در قانون تعریف نشده بود و همین موضوع در فرآیند توقیف با مشکلاتی مواجه می‌شد.

قاچاقچیان از این خلأ استفاده می‌کردند و حتی در مواردی چارپایان را به‌گونه‌ای آموزش داده بودند که مسیر مشخصی را در جنگل طی کنند، فرد قاچاقچی در نقطه‌ای از جنگل درختان مرغوب را قطع می‌کرد، چوب‌ها را بار چارپا می‌کرد و حیوان مسیر مشخصی را تا محل تحویل طی می‌کرد.

همکاران ما هنگام گشت و مراقبت در عرصه جنگلی با این حیوانات مواجه می‌شدند، اما به دلیل نبود سازوکار قانونی مشخص، امکان برخورد مؤثر وجود نداشت و در نهایت حیوان در جنگل رها می‌شد.

با پیگیری‌هایی که انجام دادیم و با همکاری دستگاه قضایی و شورای قضایی استان، این موضوع تعیین تکلیف شد و امکان توقیف چارپایانی که در حمل چوب قاچاق مورد استفاده قرار می‌گیرند، فراهم شد.

در نتیجه این اقدام، ده‌ها رأس چارپا توقیف و پس از طی مراحل قانونی در زیستگاه‌های مناسب رهاسازی شده‌اند و در سال ۱۴۰۴ نیز ۶۷ رأس چارپای مورد استفاده در حمل چوب قاچاق با پیگیری قضایی توقیف و پس از طی مراحل قانونی به زیستگاه طبیعی منتقل شدند.

بلاغ: درباره توقیف خودروهای حامل چوب قاچاق چه آماری دارید؟

باقری‌جامخانه: خودروهایی که در حمل چوب قاچاق مورد استفاده قرار می‌گیرند، یکی از حلقه‌های مهم زنجیره قاچاق هستند و به همین دلیل توقیف آنها را به‌صورت جدی دنبال می‌کنیم.

در این مدت، صدها دستگاه خودرو توقیف و برای طی مراحل قانونی به پارکینگ نیروی انتظامی منتقل شده‌اند. علاوه بر خودرو، ادوات و تجهیزات مورد استفاده برای قطع و حمل چوب نیز در عملیات‌های مختلف کشف و ضبط می‌شود.

در کنار این اقدامات، تمرکز ما فقط روی راننده یا فردی که در جنگل اقدام به قطع درخت می‌کند، نیست؛ بلکه تلاش داریم حلقه‌های پشت این فعالیت، از جمله خریداران و افرادی که چوب قاچاق را در خارج از استان خریداری یا توزیع می‌کنند، نیز شناسایی شوند.

بلاغ: یعنی برخورد با خریداران چوب قاچاق نیز در دستور کار قرار گرفته است؟

باقری‌جامخانه: دقیقاً. یکی از مسائل مهم در این حوزه این است که اگر فقط با فردی که در جنگل اقدام به قطع درخت می‌کند برخورد شود اما خریدار اصلی و بازار مصرف چوب قاچاق مورد پیگرد قرار نگیرد، زنجیره قاچاق همچنان ادامه پیدا می‌کند.

به همین دلیل خریداران چوب قاچاق نیز تحت رصد و پیگیری قضایی قرار گرفته‌اند. حتی در سال گذشته برای چند نفر از خریدارانی که خارج از استان مازندران فعالیت داشتند، از طریق نیابت قضایی اقدام شد و این افراد شناسایی، به استان منتقل و بازداشت شدند.

پیام ما روشن است؛ چه فردی در قطع غیرمجاز درخت نقش داشته باشد، چه در حمل چوب قاچاق و چه در خرید و فروش آن، باید بداند که در برابر قانون پاسخگو خواهد بود.
 

بلاغ: آیا برخورد با باندهای سازمان‌یافته قاچاق چوب نیز در دستور کار بوده است؟

باقری‌جامخانه: بله، و این موضوع یکی از محورهای مهم اقدامات حفاظتی ماست. در سال گذشته و امسال چندین باند سازمان‌یافته که در زمینه قطع درخت، دپو، انتقال و خرید و فروش چوب‌آلات قاچاق فعالیت داشتند، شناسایی و با آنها برخورد شده است.

در یکی از موارد اخیر نیز یک باند سازمان‌یافته در منطقه پهنه‌کلا ساری شناسایی شد که اعضای آن پس از قطع غیرمجاز درختان، چوب‌ها را دپو و سپس به استان‌های همجوار منتقل می‌کردند. با رصد نیروهای یگان حفاظت و همکاری پلیس امنیت اقتصادی، دو نفر از اعضای این باند دستگیر و دو نفر دیگر تحت تعقیب قرار گرفتند. 

این نشان می‌دهد که امروز مقابله با قاچاق چوب از یک برخورد موردی خارج شده و به سمت شناسایی شبکه‌ها و حلقه‌های اصلی این فعالیت پیش رفته است.

بلاغ: برای افزایش بازدارندگی، آیا خودروهای توقیفی در معرض دید عموم قرار می‌گیرند؟

باقری‌جامخانه: بله. یکی از اقداماتی که در راستای بازدارندگی انجام داده‌ایم، انتقال برخی خودروهای توقیفی به اماکن پرتردد و در معرض دید مردم است.

هدف ما از این کار صرفاً نمایش خودرو نیست؛ می‌خواهیم جامعه ببیند که قاچاق چوب و تعرض به منابع طبیعی بدون پاسخ نمی‌ماند. این اقدام باید برای کسانی که قصد ورود به این حوزه را دارند، پیام روشنی داشته باشد که نتیجه حمل چوب قاچاق، توقیف خودرو و تشکیل پرونده قضایی است.

این شیوه در کنار برخورد قضایی و انتظامی، جنبه بازدارندگی دارد و معتقدیم می‌تواند در کاهش انگیزه افراد برای ورود به قاچاق چوب مؤثر باشد.

بلاغ: وضعیت مناطق بحرانی استان از نظر قاچاق چوب چگونه است؟

باقری‌جامخانه: در گذشته برخی شهرستان‌ها و مناطق استان شرایط بسیار نامناسبی داشتند؛ هم از نظر قطع غیرمجاز درختان و هم از نظر حمل و قاچاق چوب.

در بعضی مناطق حتی گروه‌هایی فعالیت می‌کردند که با استفاده از نام‌های مستعار و ایجاد رعب و وحشت، تلاش داشتند فضای منطقه را برای فعالیت نیروهای حفاظتی ناامن کنند.

اما با ورود جدی دستگاه قضایی، نیروی انتظامی، پلیس امنیت اقتصادی و یگان حفاظت منابع طبیعی، شرایط تغییر کرده است. امروز فعالیت این افراد به‌شدت محدود شده و بسیاری از مناطق که در گذشته جزو نقاط بحرانی بودند، شرایط بسیار بهتری پیدا کرده‌اند و هدف ما این است که هیچ منطقه‌ای از جنگل محل امنی برای فعالیت قاچاقچیان نباشد.

بلاغ: یکی از موضوعات مورد تأکید شما، استفاده از فناوری‌های نوین برای حفاظت از جنگل‌هاست. برنامه منابع طبیعی برای پایش هوایی چیست؟

باقری‌جامخانه: پایش هوایی یکی از برنامه‌های جدی ماست و اعتقاد داریم در استانی مانند مازندران که گستره وسیعی از عرصه‌های جنگلی دارد، نمی‌توان صرفاً با روش‌های سنتی حفاظت را انجام داد.

برای نخستین گام، پنج دستگاه پهپاد خریداری شده و مقدمات استفاده از این تجهیزات فراهم شده است. البته به دلیل برخی مسائل و محدودیت‌های موجود، هنوز نتوانسته‌ایم از تمام ظرفیت آنها به شکل کامل استفاده کنیم.

ما در استان ۳۷ سرجنگلبانی داریم و برنامه این است که تجهیزات و امکانات لازم برای پایش هوایی در اختیار مجموعه‌های حفاظتی قرار گیرد.

پایش هوایی می‌تواند در شناسایی قطع درختان، رصد مسیرهای انتقال چوب، شناسایی نقاط مشکوک، بررسی مناطق صعب‌العبور و حتی واکنش سریع به تخلفات نقش بسیار مهمی داشته باشد.
 

بلاغ: آیا برای تجهیز یگان حفاظت نیز برنامه خاصی دارید؟

باقری‌جامخانه: بله. نیروهای منابع طبیعی با وجود محدودیت‌های مختلف، شبانه‌روز در عرصه حضور دارند و از جنگل‌ها و مراتع حفاظت می‌کنند، طبیعی است که برای انجام این مأموریت سنگین باید تجهیزات، خودرو، امکانات ارتباطی و ابزارهای نظارتی مناسب در اختیار آنها قرار گیرد.

در این زمینه از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان و همچنین مجموعه انتظامی و پلیس امنیت اقتصادی که در تقویت توان حفاظتی ما همکاری داشته‌اند، تشکر می‌کنم.

حفاظت از جنگل کار یک مجموعه به‌تنهایی نیست. یگان حفاظت منابع طبیعی، نیروی انتظامی، پلیس امنیت اقتصادی و دستگاه قضایی باید در کنار هم باشند تا بتوانیم با قاچاقچیان و متخلفان برخورد مؤثر داشته باشیم.

بلاغ: چرا برخورد با قاچاق چوب باید جدی‌تر از گذشته دنبال شود؟

باقری‌جامخانه: جنگل‌های هیرکانی یک سرمایه منحصر به فرد هستند. ما درباره چند درخت یا چند مترمکعب چوب صحبت نمی‌کنیم؛ موضوع درباره یک اکوسیستم کامل است که قرن‌ها شکل گرفته و نقش مهمی در زندگی مردم، آب، خاک، هوا و تنوع زیستی منطقه دارد.

اگر امروز اجازه دهیم یک فرد برای منفعت شخصی یک درخت ارزشمند را قطع کند، خسارت آن فقط به همان درخت محدود نمی‌شود. قطع درخت می‌تواند به خاک، پوشش گیاهی، منابع آب و زیستگاه گونه‌های جانوری آسیب بزند.

بنابراین مقابله با قاچاق چوب، مقابله با یک تخلف ساده نیست؛ دفاع از حقوق عمومی و حفاظت از سرمایه نسل‌های آینده است.
 

بلاغ: مهم‌ترین اقدامات منابع طبیعی مازندران در حوزه مقابله با قاچاق چوب طی پنج ماهه امسال چه بوده است؟

در پنج ماهه سال ۱۴۰۵، در مجموع ۵۷۱ فقره پرونده در حوزه کشفیات و تخلفات منابع طبیعی تشکیل شد و در این مدت ۱۳۸ مترمکعب چوب‌آلات صنعتی و ۷۷۵ استر هیزم کشف و ضبط شده است.

بلاغ: در برخورد با متخلفان و قاچاقچیان چوب چه اقداماتی انجام شده است؟

باقری‌جامخانه: برخورد با متخلفان با جدیت دنبال شده و در این مدت ۳۷۹ دستگاه خودرو توقیف و ۸۴۹ نفر دستگیر شدند. همچنین ۲۷ رأس دام نیز در جریان اقدامات حفاظتی توقیف شده است.

بلاغ: آیا قاچاق چوب در مازندران به صورت شبکه‌ای و سازمان‌یافته نیز دنبال می‌شود؟**

باقری‌جامخانه: بله، یکی از محورهای مهم فعالیت‌های حفاظتی، شناسایی و برخورد با شبکه‌های سازمان‌یافته قاچاق چوب است. طی پنج ماهه امسال ۹ باند سازمان‌یافته در این حوزه شناسایی و منهدم شدند که نشان‌دهنده جدیت دستگاه‌های متولی در برخورد با حلقه‌های سازمان‌یافته قاچاق چوب است.

بلاغ: وضعیت برخورد با مراکز و کارگاه‌های غیرمجاز مرتبط با چوب چگونه بوده است؟

باقری‌جامخانه: در راستای مقابله با فعالیت‌های غیرمجاز، ۱۲ کارگاه چوب‌بری پلمب و پنج دپوی چوب‌آلات نیز پلمب شده است. این اقدامات در کنار توقیف خودروهای حامل چوب و تشکیل پرونده برای متخلفان انجام شده تا چرخه فعالیت‌های غیرمجاز در حوزه چوب متوقف شود.

بلاغ: اقدامات منابع طبیعی تنها به مقابله با قاچاق چوب محدود می‌شود؟

باقری‌جامخانه: خیر. حفاظت از عرصه‌های ملی، جنگلی، مرتعی و ساحلی از وظایف مهم منابع طبیعی است و اقدامات مختلفی در این زمینه انجام شده است و در پنج ماهه امسال، در اجرای تبصره ذیل ماده ۵۵، حدود ۷۹ هکتار از اراضی مورد اقدام قرار گرفت.

در همین مدت، احکام مربوط به جنگل و مرتع در سطح حدود سه هکتار اجرا شد. همچنین حدود ۱۵ هکتار از اراضی ساحلی آزادسازی شده است.

بلاغ: وضعیت حریق در عرصه‌های جنگلی و مرتعی استان چگونه بوده است؟

باقری‌جامخانه: طی پنج ماهه سال جاری، حدود هشت هکتار از عرصه‌های جنگلی و مرتعی دچار حریق شد که عملیات اطفای حریق در این مناطق انجام گرفت. کنترل و مهار آتش‌سوزی در عرصه‌های طبیعی از اولویت‌های مهم منابع طبیعی است و نیروهای حفاظتی در این زمینه آمادگی لازم را دارند.

بلاغ: پیام شما به قاچاقچیان و متخلفان حوزه منابع طبیعی چیست؟

باقری‌جامخانه: پیام ما روشن است؛ منابع طبیعی در برابر تعرض به انفال کوتاه نخواهد آمد و هر فردی که اقدام به قطع غیرمجاز درخت، حمل چوب قاچاق، خرید یا فروش آن کند، تحت رصد قرار خواهد گرفت و با همکاری دستگاه قضایی و انتظامی با او برخورد می‌شود.

امروز دیگر قاچاقچی نمی‌تواند تصور کند که با ورود به جنگل و استفاده از مسیرهای فرعی، چارپا یا خودرو می‌تواند از چشم نیروهای حفاظتی دور بماند. پایش میدانی، همکاری مردم، استفاده از تجهیزات نوین، رصد اطلاعاتی و همکاری دستگاه‌های قضایی و انتظامی، مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها را برای مقابله با این افراد ایجاد کرده است.

بلاغ: در پایان، چه انتظاری از مردم برای حفاظت از جنگل‌های مازندران دارید؟

باقری‌جامخانه: مردم بزرگ‌ترین سرمایه ما برای حفاظت از منابع طبیعی هستند. از همه مردم، طبیعت‌گردان، روستاییان و ساکنان مناطق جنگلی می‌خواهیم اگر موردی از قطع غیرمجاز درخت، حمل چوب مشکوک، دپو یا خرید و فروش چوب قاچاق مشاهده کردند، موضوع را به منابع طبیعی اطلاع دهند.

نگاه ما این است که مردم وقتی وارد جنگل و طبیعت می‌شوند، تنها با هدف بهره‌مندی و لذت بردن از این مواهب الهی حضور داشته باشند، نه برای تخریب و قاچاق.

مازندران امانت‌دار یکی از ارزشمندترین میراث‌های طبیعی کشور است و همه باید برای حفظ این امانت تلاش کنیم. امروز با اقدامات انجام‌شده، شرایط در بسیاری از مناطق نسبت به گذشته بهتر شده است، اما این مسیر نیازمند استمرار برخورد قانونی، تقویت یگان حفاظت، توسعه پایش هوایی و همراهی مردم است.

اگر همه دستگاه‌ها و مردم در کنار هم قرار بگیرند، اجازه نخواهیم داد عده‌ای سودجو سرمایه‌های طبیعی مازندران را قربانی منافع شخصی خود کنند.

گفتگو: یاسر معافی